Pitanja i odgovori
Na ovoj stranici SKGO objavljuje odgovore Stručne službe SKGO na pitanja koja iz lokalnih uprava dobija u vezi sa funkcionisanjem lokalne samouprave u različitim oblastima i sa primenom nadležnosti i poslova gradova i opština.
Kada je vozilo bez tablica ostavljeno na putu gde je zabranjeno parkiranje, koja inspekcija je nadležna?
Nadležnost policije, komunalne milicije i inspekcije u ovom slučaju opredeljena je sledećim pravnim okvirom:
ZOBS u članu 7. stav 1. tačka 89) definiše odbačeno vozilo (vidno zapušteno vozilo parkirano na putu, koje nije upisano u jedinstveni registar vozila, odnosno kojem je istekla važnost registracione nalepnice duže od šest meseci), a u članu 22, propisuje da vlasnik, odnosno korisnik vozila, ne sme dozvoliti da se odbačeno vozilo nalazi na putu, odnosno mestu na kome je dozvoljeno zaustavljanje ili parkiranje vozila.
U članu 278, Zakon uređuje posebne mere i ovlašćenja radi bezbednosti saobraćaja, među kojima je i mera - uklanjanje, odnosno premeštanje vozila, kao i postavljanje uređaja kojima se sprečava odvoženje vozila, koju prema toj odredbi preduzima i komunalni policajac (milicionar), prilikom ostvarivanja nadzora i kontrole parkiranja, u skladu sa zakonom, podzakonskim propisima i propisima jedinice lokalne samouprave.
U članu 296, Zakon propisuje postupanje ovlašćenih lica (policije i komunalne milicije) kada zateknu vozilo parkirano ili zaustavljeno suprotno odredbama ovog zakona. U stavu 7. istog člana, propisuje obavezu ovlašćenih lica, odnosno zaposlenog u organu jedinice lokalne samouprave nadležanog za poslove saobraćaja, da postupe na propisani način i kada u kontroli saobraćaja na putu, odnosno mestu na kome je dozvoljeno zaustavljanje i parkiranje vozila zatekne odbačeno vozilo.
Dakle, iz navedenih odredbi proizilazi nadležnost policije, komunalne milicije i „zaposlenog u organu JLS za poslove saobraćaja“.
Zakonom o komunalnim delatnostima, učlanu 36, propisan je postupak vršenja inspekcijskog nadzora za slučaj „ometanja vršenja komunalne usluge ili korišćenja komunalnih objekata ostavljanjem vozila, stvari i drugih predmeta ili na drugi način”.
Pod pojmom komunalnog objekta u smislu ZKD, podrazumeva se i dobro u opštoj upotrebi koje služi obavljanju komunalne delatnosti (što može biti parkrking, ulica, zelena površina i dr.)
Odlukama koje JLS donosi u skladu sa ZKD ova pitanja se bliže uređuju.
Da li lokalni inspektor ima ovlašćenja da kontrolise vanredni prevoz?
Zakonom o putevima poglavlje VII. nosi naziv „ZAŠITA PUTA I VANREDAN PREVOZ“, pa se može postaviti pitanje da li vanredan prevoz spada u zaštitu puta u smislu člana 108. Zakona. Osim toga u odredbama člana 60. propisana je da kontrolu vanrednog prevoza na javnom putu vrši ovlašćeno lice Ministarstva, odnosno ovlašćeno lice organa jedinice lokalne samouprave nadležnog za poslove saobraćaja i ovlašćeno službeno lice ministarstva nadležnog za unutrašnje poslove, a u čl. 104. i 105. propisano je ovlašćenje inspektora za državne puteve da vrši kontrolu i preduzima propisane mere u pogledu vanrednog prevoza.
Stoga, smatramo da je radi pravne sigurnosti poželjno zatražiti mišljenje Ministarstva po napred navedenim pitanjima, tj. da li vanredan prevoz spada u zaštita puta i bliže objašnjenje razlike između ovlašćenog lica organa jedinice lokalne samouprave nadležnog za poslove saobraćaja, sa ovlašćenjima iz člana 60. Zakona, sa jedne strane i inspektora sa inspekcijskim ovlašćenjima propisanim u zakonu, sa druge strane.
Održavanje državnih puteva u naselju u nadležnosti je upravljača (republike), a van kolovoza JLS vrši održavanje. Šta je sa inspekcijskim nadzorom, da li republički inspektor vrši nadzor u naselju samo u širini kolovoza ili i van kolovoza, tj bankine, kanale, trotoare itd...?
Tačno je da inspekcijski nadzor u datoj situaciji nije izričito uređen. Prema Zakonu o putevima inspektor za državne puteve vrši nadzor nad državnim putevima, a članom 6. stav 4. propsano je da kolovozna konstrukcija ulica koje su istovremeno delovi državnih ili opštinskih puteva koji prolaze kroz naselja sa saobraćajnom signalizacijom, osim uređaja za davanje svetlosnih saobraćajnih znakova, smatraju se delovima tih puteva, što bi značilo da republički inspektor vrši nadzor nad kolovoznom konstrukcijom koja se smatra elementom državnog puta.
Međutim, ako dodatni elementi tog puta nisu urađeni za potrebe naselja, u smislu člana 72. stav 2. Zakona o putevima, iako to nije izričito propisano, smatramo takođe da su ti elementi u nadležnosti državnog upravljača/inspektora za državne puteve (kao npr. kanali).
Da li se javnim putem (državnim, opštinskim, ulicom) u naselju smatra samo kolovozna konstrukcija i saobraćajna signalizacija?
Često postojeći nekategorisani putevi nisu u skladu sa katastarskim granicama. Šta raditi ako vlasnici parcela pored puta ograde svoje parcele prema katastru i suze put tako da je onemogućeno nasipanje i sanacija puta od strane upravljača puta?
Ako je vozilo parkrano na kolovozu, suprotno odredbama Zakona o bezbenosti saobraćaja na putevima, da li se to može smatrati i činjenjem kojim se ometa odvijanje saobraćaja, odnosno ugrožava bezbedno odvijanje saobraćaja na putu?
To jeste činjenje koje ugrožava bezbednost saobraćaja i uređeno je ZOBS-om. U članu 296. Zakon propisuje postupanje ovlašćenih lica (policije i komunalne milicije) kada zateknu vozilo parkirano ili zaustavljeno suprotno odredbama ovog Zakona.
Za razliku od ZOBS-a, Zakon o putevima, radi bezbednog odvijanja saobraćaja na putu, uređuje označavanje i uklanjanje onesposobljenog vozila za dalju vožnju.
Gde se po Zakonu o putevima nalazi zaštitni pojas puta, u naselju ili van naselja?
Postavljena je bandera na nekategorisanom putu pre najmanje 30 godina. Vlasnik susednog zemljišta sad je podneo predstavku da se put izmesti sa njegove parcele. Kako postupiti?
Potrebno je utvrditi da li se radi o nekategorisanom putu u smislu Zakona o putevima tj. putu koji je nadležni organ proglasio nekategorisanim putem i koji je kao takav upisan u javne evidencije o nepokretnostima i pravima na njima, ili je odlukom JLS taj put utvrđen kao nekategorisani put. Ako je u pitanju nekategorisani put, kao dobro u opštoj upotrebi, neće biti osnova za pokretanje postupka. Za eventualno neisplaćenu naknadu, podnosilac predstavke se upućuje na postupak koji uređuje zakon kojim je uređena eksproprijacija.
Da li se nadležnosti saobraćajnih inspektora JLS odnose samo na oblast zaštite (ne i oblast održavanja jer je to komunalna delatnost što je nadzor komunalnog inspektora) opštinskih puteva i ulica u naseljima na osnovu čl. 108. Zakona i da li saobraćajni inspektori mogu postupati direktno po odredbama Zakona uzimajući u obzir da se u članu 108. navodi ''u vršenju poslova inspekcijskog nadzora nad primenom propisa kojima se uređuje zaštita opštinskih puteva i ulica''?
Ne znači. Održavanje ulica i puteva je komunalna delatnost koju uređuje JLS, na osnovu Zakona o komunalnim delatnostima, te je opštinski inspektor ovlašćen da vrši nadzor nad održavanjem ulica, opštinskih i nekategorisanih puteva.
Odredbe Zakona o putevima o zaštiti puta opštinski inspektor primenjuje neposredno.
Da li su i betonske ograde na putu ili putnom zemljištu za koje je potrebna građevinska dozvola u nadležnosti građevinske inspekcije?
Da li i koje mere inspektor nalaže u slučaju kada je na putu ili putnom zemljištu izgrađen neki objekat (šahta, zgrada...) i koji je godinama tu, a predstavka je sada podneta?
Ako se radi o izgrađenom objektu, predstavku treba ustupiti građevinskoj inspekciji.
U principu, potrebno je ispitati na osnovu čega je npr. seoski vodovod izgrađen, odnosno priključak na vodovod izveden, da li je predat na održavanje, postoji li mogućnost izmeštanja i sl., te zavisno od utvrđenog proceniti dalje postupanje. Istina, dokazivanje u ovim situacijama je otežano zbog proteka vremena i neposedovanja odgovarajuće dokumentacije.
Da li opština može da bude upravljač puteva (izraz stara se nad upravljanjem puteva) pa da sama sebi izdaje npr. uslove za projektovanje?
Zakonom nije uređen ni prelazni režim po pitanju upravljanja putevima do osnivaanja/izbora upravljača. Ustavom i ZLS propisano je da se opština „stara o izgradnji, rekonstrukciji, održavanju i korišćenju lokalnih puteva i ulica“ (Ovlašćenje „stara se” treba shvatiti u smislu brige, truda, zauzimanja, nastojanja i preduzimanja praktičkih mera, u okviru propisane nadležnosti, da se predviđeni poslovi lokalne samouprave uspešno obave, i ovaj pojam pretpostavlja da su poslovi i mere već propisani – uređeni, da su subjekti obavljanja poslova već obrazovani i organizovani i da nadležni organ opštine treba, u okviru ovog ovlašćenja, da merama operativnog i praktičnog usmeravanja dovede do toga da se oni i izvršavaju.
Kada je reč o upravljaču javnog puta, Zakon o putevima definiše „upravljača javnog puta“ - upravljač javnog puta je javno preduzeće, privredno društvo i drugi oblici organizovanja koji u skladu sa zakonom kojim se uređuje položaj javnih preduzeća mogu da obavljaju delatnost od opšteg interesa. Iz citiranog člana Zakona proizilazi da upravljač javnog puta ne može biti gradska/opštinska uprava, te je potrebno ove poslove preneti drugom JKP (koje bi moralo biti i registrovano za obavljanje ove delatnosti) ili poveriti poslove putem javne nabavke ovlašćenim pravnim licima u skladu sa JPP.
Zakon o putevima u članu 9. navodi šta je obuhvaćeno delatnošću upravljanja:
„Upravljanje javnim putevima je delatnost od opšteg interesa.
Upravljanje javnim putevima obuhvata:
- planiranje, projektovanje, izgradnju, rekonstrukciju, održavanje i zaštitu javnog puta;
- vršenje investitorske funkcije na projektovanju, izgradnji, održavanju i rekonstrukciji javnog puta;
- organizovanje i obavljanje stručnih poslova na projektovanju, izgradnji, rekonstrukciji, održavanju i zaštiti javnog puta;
- ustupanje radova na projektovanju, izgradnji, održavanju, rekonstrukciji i stručnom nadzoru javnog puta;
- organizovanje stručnog nadzora nad izgradnjom, rekonstrukcijom, održavanjem i zaštitom javnog puta;
- organizovanje naplate i kontrolu naplate naknada za upotrebu javnog puta, vršenje javnih ovlašćenja;
- praćenje stanja putne mreže;
- zaštitu javnog puta;
- označavanje javnog puta i vođenje evidencije o javnim putevima i o saobraćajno-tehničkim podacima za te puteve;
- upravljanje saobraćajem i organizovanje i obavljanje brojanja vozila na javnom putu.“
Članom 10. definisan je pojam upravljača javnog puta. U stavu 4. navedenog člana propisano je da delatnost upravljanja opštinskim putevima, ulicama i nekategorisanim putevima, koji nisu deo državnog puta I i II reda, može da obavlja javno preduzeće, odnosno društvo kapitala čiji je jedini vlasnik jedinica lokalne samouprave, kao i drugo društvo kapitala i preduzetnik, kome je nadležni organ jedinice lokalne samouprave poverio obavljanje delatnosti upravljanja opštinskim putevima, ulicama i nekategorisanim putevima, u skladu sa zakonom kojim se uređuje javno-privatno partnerstvo i koncesije. Uravljač javnog puta je javno preduzeće, društvo kapitala ili preduzetnik koji obavlja delatnost upravljanja javnim putevima iz člana 9. stav 2. zakona. Ukoliko javno preduzeće, društvo kapitala ili preduzetnik obavlja samo pojedine poslove iz člana 9. stav 2.zakona, neće se smatti upravljačem javnog puta.
Iz svega navedenog nedvosmisleno proizlazi da opština ne može biti upravljač javnog puta.